Marrëveshjet e ndaluara, të njohura gjithashtu si praktika anti-kartel, janë ndër shkeljet më serioze të konkurrencës në një treg të lirë. Këto përfshijnë çdo marrëveshje, vendim të shoqatave të ndërmarrjeve apo veprim të bashkërenduar ndërmjet ndërmarrjeve që ka për qëllim ose efekt kufizimin, shtrembërimin apo eliminimin e konkurrencës në treg. Këto lloj praktikash pengojnë funksionimin e drejtë dhe të lirë të tregut, dëmtojnë konsumatorët dhe ulin efikasitetin ekonomik.
Në kuadër të Ligjit për Mbrojtjen e Konkurrencës nr. 08/L-056, neni 5 përcakton qartë ndalimin e këtyre praktikave, duke i klasifikuar ato si aktivitete që minojnë konkurrencën dhe çrregullojnë barazinë e pjesëmarrësve në treg. Marrëveshjet e ndaluara mund të jenë të dy llojeve:
- Marrëveshje Horizontale: Këto ndodhin ndërmjet konkurrentëve të drejtpërdrejtë në të njëjtin nivel të tregut. Shembuj të zakonshëm përfshijnë fiksimin e çmimeve, ndarjen e tregjeve, përcaktimin e kuotave të prodhimit dhe kufizimin e pjesëmarrjes në tenderët publikë. Këto konsiderohen ndër format më të dëmshme për konsumatorët dhe ekonominë në përgjithësi, pasi eliminojnë garën dhe rrisin çmimet në dëm të konsumatorëve.
- Marrëveshje Vertikale: Këto përfshijnë marrëveshje ndërmjet ndërmarrjeve që operojnë në nivele të ndryshme të zinxhirit të furnizimit apo shpërndarjes. Në këto raste, bashkëpunimi mund të kufizojë konkurrencën duke imponuar kushte të pabarabarta për furnitorët ose shpërndarësit.
Shembuj konkretë të praktikave të ndaluara përfshijnë:
- Përcaktimin e çmimeve të blerjes ose shitjes ose vendosjen e kushteve të tjera tregtare në mënyrë të bashkërenduar;
- Kufizimin e prodhimit, zhvillimit teknologjik apo investimeve;
- Ndarjen e tregjeve ose burimeve të furnizimit mes konkurrentëve;
- Imponimin e kushteve të pabarabarta në transaksione për të vendosur ndërmarrjet e tjera në disavantazh konkurrues;
- Kufizimin e lirisë për përcaktimin e çmimeve apo mënyrës së zhvillimit të tregtisë.
Për të zbuluar dhe ndëshkuar këto marrëveshje të ndaluara, autoritetet e konkurrencës përdorin një gamë të gjerë kompetencash, përfshirë kryerjen e kontrolleve të papritura në hapësirat e ndërmarrjeve dhe mbledhjen e provave përmes sekuestrimit të dokumenteve dhe pajisjeve digjitale. Këto mjete janë të domosdoshme për të identifikuar kartelet, të cilat zakonisht operojnë në mënyrë sekrete dhe të organizuar.
Efektet negative të marrëveshjeve të ndaluara janë të shumta. Ato rrisin çmimet për konsumatorët, kufizojnë inovacionin dhe pengojnë hyrjen e ndërmarrjeve të reja në treg, duke dëmtuar zhvillimin ekonomik dhe mirëqenien e përgjithshme të shoqërisë.